Van de week kreeg ik onderstaande facebook melding.

baas - Sherpa

En uiteraard ben ik vereerd dat aan mij een belangrijke rol is toebedeeld. Toch wil ik jullie uitnodigen om dit beeld van ‘De baas’ of ‘Gids’ te laten varen. Vroeg had ik een leidinggevende die zei altijd: ‘Alleen een hond heeft een baas’ en daar ben ik het helemaal mee eens.

 

Om twee redenen. Ten eerste omdat het meestal niet of averechts werkt. Ten tweede – misschien nog wel belangrijker – omdat het principieel uiterst twijfelachtig is. Wij kunnen wel willen dat we een soort gids voor onze kinderen zijn, een gids voor onze cursisten of een baas zijn voor jouw medewerkers maar het is hun leven. Uiteindelijk zullen zij keuzes moeten maken en een route moeten vinden, die past bij wie zij zijn en wat zij willen. Maar als wij deze rol niet meer vervullen, wat dan wel? In het verdere verhaal zal ik het eerst houden op de vergelijking als ouders. Omdat ik vermoed dat veel ouders zich hierin herkennen. We hebben toch als ouder bepaalde taken en verantwoordelijkheden? We kunnen onze kinderen toch niet aan hun lot overlaten? Nee. Natuurlijk kunnen we dat niet. Sterker nog, kinderen zijn (zeker de eerste jaren) uiterst klein en kwetsbaar. Onze aanwezigheid en ondersteuning is voor hen letterlijk van levensbelang.

Ik zou je om die reden willen uitdagen om het beeld van gids te vervangen door dat van ‘sherpa’. Voor de duidelijkheid: sherpa’s zijn een bergvolk. De belangrijkste bron van inkomsten van sherpa’s is het dragen van de last voor bergbeklimmers. Is dat zwaar werk? Dat is verschrikkelijk zwaar werk. Bepaalt de sherpa de eindbestemming van de tocht? Nee. De sherpa is geen gids, de sherpa is een pakezel (lees: begeleider). Natuurlijk weet hij van alles van het landschap, natuurlijk is hij deskundig en natuurlijk zal hij voor gevaar waarschuwen als dat nodig is, maar hij doet dat alles in de wetenschap dat het niet zijn tocht is, maar de tocht van de ander.

Het beeld van sherpa sluit – naar mijn overtuiging – veel beter aan bij de essentie van het ouderschap, leidinggevende als trainer dan het beeld van een gids. We zijn nogal eens geneigd om vertwijfeld uit te roepen ‘het is hier geen hotel’. Welnu. Wat dat betreft heb ik slecht nieuws. We zijn wél een hotel. Erger nog, we zijn ook chauffeur, kok, vermogensbeheerder, huiswerkbegeleider (en vaak zelfs -maker), wasserij, oppas, schoonmaker, secretaresse, hulpverlener, verpleger en huisarts. Ouder zijn is meestal erg zwaar en vermoeiend; een wezenlijk kenmerk van het ouderschap is dat wij geven. We stellen ons dienstbaar op ten opzichte van onze kinderen. Als ze net geboren zijn dragen we praktisch alle last, in de loop der tijd kunnen ze meer en meer zelf de last dragen. Maar net als we denken ‘nou gaat het de goede kant op’, komen ze in de puberteit en komt er opeens een heleboel onvoorziene last bij als onze kinderen niet weten wat ze willen, wat dan? Voor een gids is dat natuurlijk een ramp. Een gids zal dan in paniek raken. Reizen zonder duidelijke bestemming, dat kan niet. Wat zal een sherpa doen? Hij zal halt houden. Samen met het kind rust nemen. “We weten het even niet.” Geen probleem. Komt tijd, komt raad.

Overigens. Wat voor het ouderschap geldt, geldt ook voor het leraarschap. Het beeld van sherpa sluit mijns inziens veel beter aan bij de essentie van het onderwijs dan dat van gids. Ook voor het onderwijs geldt dat de leerkracht weliswaar de expert is – zoals de sherpa ook de expert is – maar dat de leerling uiteindelijk de bestemming definieert. Leren is geen kwestie van lineaire overdracht van kennis van de alwetende gids naar de onbeschreven volgeling, maar veel meer een interactief, circulair proces tussen enerzijds de nieuwsgierigheid van het kind en anderzijds het meesterschap van de leerkracht. Zoals bij een gids zijn alwetendheid centraal staat, staat bij een sherpa zijn dienstbaarheid centraal. De essentie van het onderwijs is het koesteren en bekrachtigen van de nieuwsgierigheid van de leerling.

Het mooie van het beeld van sherpa is de onvoorwaardelijke bereidheid te geven aan onze kinderen – aandacht, liefde, tijd en energie – zonder er iets voor terug te hoeven krijgen. Is dat frustrerend? Ik vind van niet. Integendeel. Ik vind die gedachte bevrijdend. Ouderschap en leraarschap zijn nou eenmaal vaak erg zwaar. Door te accepteren dat het zwaar is, door ‘ja’ te zeggen tegen onze rol als sherpa, bevrijden we onszelf van de gedachte dat kinderen grootbrengen altijd zinvol, leuk of inspirerend zou moeten zijn. Dat is het simpelweg niet. En als het dat af en toe tóch is, dan is dat fijn, tof, gezellig, inspirerend, mooi meegenomen… Maar dat is niet het doel van het ouderschap. Onze kinderen zijn er niet voor ons. Wij zijn er voor onze kinderen.

En zo zie ik het ook trainer versus cursist.

 

Bedankt voor het lezen.